Site Loader
ул. Дружбы 44, г. Кызыл Республика Тыва

Оваарымчалыг болунар – сибирь язвазы!

Сибирь язвазы – бугуле мал-маган болгаш черлик дириг амытаннарнын база кижинин аарый берип болуру онза айыылдыг халдавырлыг аарыг. Аарыг кыска уе дургузунда чидии-биле эртер болгаш организмнин хораннанган им-демдектери, кешке тыптыр балыг-бышкын, ыжыктар база бестер болгаш иштики органнарнын ыжыктары-биле илереттинер.
Сибирь язвазынын нептередикчилери: мыйыстыг бода мал, аъттар, элчигеннер, хой, ошку, ивилер, тевелер. Диистер, ыттар бо аарыгга белен алыспас болур.

Аарыгнын дириг амытаннарга илереттинери:
• Мыйыстыг бода мал биле аъттарга аарыг чидии-биле эртер болгаш хенертен эъди изиир, сулараар, будурукчулуу эвээжээр, бажы, мойну болгаш чогдуру ыжа бээр, чемге хоон чидер, ханныг октек болгаш кустурары-биле илереттинер.

• Хаваннарга таваржыр аарыгнын хевири (ангинозтуг) коску им-демдек чокка эртер болгаш чугле хаван мочузун ветеринарлыг-санитар экспертизазын чорудуп турар уеде илереттинер болур.

Сибирь язвазынын одаглары аарыг мал-маганнын одээ хорзунче сине берген черлерде (одар-белчиир, турлаглар, аарыг мал-маган мочузун хомген черлер…) турнуккан болур болгаш аарыгнын ооскудукчузу чаъс суу, эрээн хар азы оске-даа суг аймаа-биле чаа черлерже чеде берип болур.

Аарыгны дараазында чуулдернин салдары-биле чыпшырып ап болур: аарыг амытаннарнын одек-сидии, кежи, иштики органнары-биле дорт харылзаа тутканда, оларнын эъдинден, судунден кылган аъш-чем аймаа, аарыгнын ооскудукчузу синниккен хорзун, суг, агаар, янзы-буру чуулдер дамчыштыр.

Ковей кезиинде аарыгнын кеш хевири таваржыр (95%), ында-хаая (1%) окпе болгаш ховар таварылгаларда ижин-шойунду хевири тургулаар.

ААРЫГНЫН ХЕВИРЛЕРИ БОЛГАШ ЧЫПШЫНАР ОРУКТАРЫ.

Аарыгны кижи дараазында байдалдарга чыпшырып ап болур:
✅ контактылыг. Аарыг мал-маган-биле дорт харылзаа туткан уеде (ажаап-тежээп ийикпе, эът-кежин аайтап турар уеде) микроб кеште балыг-башкын дамчыштыр кире бээр.
✅ аэрогенниг. Сибирь язвазынын палочказынын споралары дыка ур уе дургузунда кадагалаттынып, тынар органнарже кире берип болур, ынчангаш агаар-доозун азы агаар-дамды дамчыштыр аарыг чыпшына бээр.
✅ алиментарлыг. Чедир хайындырбаан, изиг температурага чедир тутпаан эът-чем аймаан чигген соонда чыпшынар. Оон ангыда инфекцияны хан сорар насекомнарнын дамчыдып болур айыылы бар.

‼Аарыгнын кижиден кижиже чыпшынган таварылга бо уеге чедир хайгаараттынмаан.

СИБИРЬ ЯЗВАЗЫНДАН КАНЧААР КАМГАЛАНЫРЫЛ?

• Дириг амытаннарда аарыгнын — им-демдектери илереттинген таварылгада чурттап турар девискээрде мал эмчизинге дораан чеддер.

• Илереттинген аарыг амытаннарны ангылаар, оларнын олуг мочузун орттедип узуткаар, халдавырлыг объектилерни хлорлуг эм-тан аймаа-биле аштап-чуур.

• Аарый берген амытаннарны болгаш олардан унген продукцияны дарый узуткаар.

• Аарыгдан камгаланыры-биле кайы-хамаанчок эът, сут чем аймаа садып болбас.
• Дук болгаш кештен кылган чуулдерни камерлиг дезинфекция дузазы-биле арыглаар.
• Аарыг амытан болгаш оске-даа чуулдер-биле харылзаа туткан деп каразыглаг кижилерни 2 неделя дургузунда шынгыы эмчи хайгааралынга тудар.
• Кажаа-хорээ ишти аштаарда, кеш-дук аймаа-биле ажылдаарда камгалал маска кедип алыр.
• Кижилерни болгаш мал-маганны кургаг дириг сибирь язвазынын вакциназы-биле тарыыры онза чугула.

КИЖИДЕ СИБИРЬ ЯЗВАЗЫНЫН ИМ-ДЕМДЕКТЕРИ:
✅• дурген, чидии-биле эгелээр, халыыдаар, эъди изиир (39-40°С чедир);
✅• кешке ойбак балыглар тыптыр;
✅• окпеге хевиринге — хорекке аарышкы тыптыр, тыныштаар, ханныг дукпу, пневмония;
✅• ижин-шойундуге хевиринге — ханныг отпек, куску, ижин кортеери.
Кешке аарыгнын хевиринде 2-3 хуузу олумнуг туннелге чедирер, генерализастаан хевиринде — 100 хуузу олумнуг туннелдиг (аарыг улус 2-3 хонганда-ла чок апаар).

Аарыг кижинин хар-назыны, эр-кызы база оске-даа ылгавырлыг шынарларындан хамаарылга чокка чыпшынар болгаш колдуунда аарыг чыпшынып болур байдалдарнын тургустунуп келиринден база аарыг ооскудукчузунун ковей-эвээш таварышканындан хамааржыр.

📌Эн-не нептеренгей кешке тыптыр сибирь язвазынын хевиринин им демдектери:
👉🏻1. Ымыраа сээк ызырыпканда ышкаш кижиир кызыл былчак тыптып келир.
👉🏻2. Кижиири куштелир болгаш кешке кыза берген чер кадый бээр.
👉🏻3. Везикула – сералыг, оон соонда ханныг суук чуул долган суглангы тыптып келир.
👉🏻4. Ол черни дырбаарга адаа карара берген ойбак балыг тыптып келир.
👉🏻5. Эът изиир, баш аарыыр, чемге хоон чидер.
👉🏻6. Ойбак балыгнын кадыглары достайып, ыжык долгандырыг тыптып келир.
👉🏻7. Ыжык дургени биле нептереп эгелээр.
👉🏻8. Ойбак балыгнын дуву улам онгайып, кыдыгларынга чаа везикулалар тыптып келир.
👉🏻9. Ойбак балыгнын хемчээли 8-15 мм чеде бээр (сибирь язвазынын карбункулу дээр).

Кижилерни болгаш мал-маганны сибирь язванын вакциназы биле тарыдар.

#Сибирь_язвазы

Post Author: admin